(انگلیسی) English     (عربی) Arabic

موسسه تحقیقات، درمان و آموزش سرطان: سلامت استخوان
جستجو در سایت

سلامت استخوان

سلامت استخوان

سلامت استخوان

در یک نگاه

هرچه سن بالا می‌رود، باید بیش‌تر مراقب خود در برابر بیماری‌های مربوط به بالا رفتن سن، از انواع مختلفسرطان تا بیماری‌های قلبی عروقی، باشیم. ولی احتمالاً اکثر ما در مورد وضعیت دیگری که با بالارفتن سن پیش می‌آید نگرانی کم‌تری نشان می‌دهیم: پوکی استخوان. مردان مانند زنان، احتمال ابتلا به پوکی استخوان را دارند، و این مسئله مخصوصاً برای بیمارانسرطانی با اهمیت است. تعدادی از روش‌های درمان سرطان باعث کاهش تراکم استخوان می‌شوند.

پوکی استخوان وضعیتی است که بی سر و صدا پیش می‌آید. این وضعیت نشانه‌ای ندارد و به‌آرامی در طول سال‌های عمر اتفاق می‌افتد. بیش‌تر مردم نمی‌دانند که پوکی استخوان دارند تا اینکه یک روز پایشان می‌لغزد، می‌افتند و استخوانشان می‌شکند. با یادگیری نکاتی در مورد دلایل و پی‌آمد‌های پوکی استخوان، و روش‌های جلوگیری و درمان آن، می‌توان قدم بزرگی در راه سلامت استخوان برداشت.

مطالب:

  • پیشگیری و درمان پوکی و تحلیل استخوان‌ها.
  • دستورالعمل‌هایی برای استخوان‌سازی.

برای آگاهی بیش‌تر در مورد عوارض درمان سرطان، قسمت کنترل عوارض را ببینید.

پیشگیری و درمان تحلیل و پوکی استخوان

پوکی استخوان وضعیتی است که بی سر و صدا پیش می‌آید. این وضعیت نشانه‌ای ندارد و به‌آرامی در طول سال‌های عمر اتفاق می‌افتد. بیش‌تر خانم‌ها نمی‌دانند که پوکی استخوان دارند تا اینکه یک روز پایشان می‌لغزد، می‌افتند و استخوانشان می‌شکند. تحلیل استخوان‌ها ـ بیماری‌ که در اثر زوال استخوان ایجاد می‌شود ـ موجب  شکستگی استخوان از جمله شکستگی در لگن، شکستگی در ستون فقرات،  شکستگی در مچ، و شکستگی در دیگر استخوان‌ها می‌شود.

با اینکه پوکی استخوان، هم در میان زنان و هم مردان پا به سن گذاشته، رایج است، تعداد زنانی که از عواقب این بیماری رنج می‌برند بسیار بیش‌تر است. تخمین زده شده که یک زن از هر دو زن بالای ۵۰ سال یک شکستگی به‌خاطر پوکی استخوان در زندگی خود دارد. این مقاله خطرات تحلیل استخوان‌ها را برای زنان مورد بررسی قرار می‌دهد.

با اینکه استخوان به نظر محکم و بادوام می‌رسد، ولی در حقیقت بافتی است که در طول زندگیمان رشد و تغییر می‌کند. استخوان‌های جدید دائماً جایگزین استخوان‌های قدیمی می‌شوند. در دوران کودکی، نوجوانی، و اوایل بزرگسالی به‌جای از بین رفتن استخوان‌های قدیمی، بدن استخوان‌های جدید می‌سازد. با گذشتن سن این روند برعکس می‌شود.

«زنان در سنین بین ۲۵ تا ۳۰ سالگی به بیش‌ترین میزان تراکم استخوان می‌رسند.» این گفته از دکتر سوزان گرینسپن، رئیس مرکز درمان و پیشگیری پوکی استخوان و برنامۀ سلامت استخوان دانشگاه علوم پزشکی پیتسبورگ است. «پس از آن، دورۀ تحلیل استخوان‌ها است. برای زنان سرعت روند تحلیل استخوان‌ها معمولاً پس از یائسگی افزایش می‌یابد، یعنی زمانی‌که اثرات مفید اِستروژن از بین می‌رود.» در ۵ تا ۷ سال پس از یائسگی زنان ممکن است تا ۲۰ درصد تراکم استخوان خود را از دست بدهند.

عوامل خطرزا

عوامل متعددی باعث تحلیل استخوان، پوکی استخوان، و شکستگی استخوان در زنان می‌شوند.

  • سن. هرچه سن بالاتر برود احتمال ابتلا به این موارد هم افزایش می‌یابد.
  • حجم بدن. زنان با استخوان‌بندی ریز و کوچک در خطر بیش‌تری هستند.
  • نژاد. زنان سفیدپوست و آسیایی در خطر بیش‌تری هستند.
  • سوابق خانوادگی. اگر مادر، مادربزرگ، یا خواهر فردی پوکی استخوان داشته باشد خطر ابتلای او هم بیش‌تر است.
  • سوابق شخصی. هر شکستگی استخوانی در سنین بالای ۵۰ سال احتمال ابتلا را افزایش می‌دهد.
  • سیگار. علاوه بر ضررهای دیگری که سیگار برای سلامتی دارد، استخوان‌ها را نیز ضعیف می‌کند.
  • بی‌تحرکی. اگر در شیوۀ زندگی تحرک نباشد، استخوان‌ها ضعیف می‌شوند.
  • مصرف دارو. مصرف طولانی‌مدت گلوسوکورتیسوئید و برخی داروهای دیگر تحلیل استخوان را افزایش می‌دهد.

حفظ استخوان‌های سالم

به گفتۀ دکتر گرینسپن «هرچه زنان زودتر به فکر پیشگیری پوکی استخوان باشند، موفق‌تر خواهند بود. از طرف دیگر هیچ‌وقت برای پیشگیری از بدتر شدن وضعیت پوکی استخوان دیر نیست.»

مصرف کافی کلسیم و ویتامین D کلید داشتن استخوان‌های قوی است. انجمن ملی علوم و مؤسسۀ ملی پوکی استخوان (NOF) توصیه می‌کنند که زنان زیر ۵۰ سال روزانه ۱.۰۰۰ میلی گرم و افراد بالای ۵۰ سال روزانه ۱۲۰۰ میلی گرم کلسیم مصرف کنند (مقالۀ «مصرف کلسیم و ویتامین  D به مقدار کافی» را در پایگاه علمی، پزشکی و آموزشی مؤسسه تحقیقات، آموزش و پیشگیری سرطان مطالعه کنید). علاوه بر کلسیم کافی باید ویتامین DD کافی برای جذب کلسیم به بدن برسد. بیش‌تر متخصصان مصرف روزانه ۴۰۰ تا ۸۰۰ واحد بین المللی (IU) ویتامین  D را توصیه میکنند. NOF اخیراً مصرف ویتامین D را برای افراد بالای ۵۰ سال ۸۰۰ تا هزار IU اعلام کرده است.

ورزش‌های مرتبط با تحمل وزن بدن هم برای حفظ سلامت استخوان‌ها حیاتی است. دکتر گرینسپن می‌گوید: «ورزش برای مسائل مختلفی مفید است، اما برای سلامت استخوان‌ها هم سود زیادی دارد ـ البته اگر این ورزش‌ها مرتبط با تحمل وزن بدن باشند، مثلاً پیاده‌روی، دویدن، و بالا رفتن از پله‌ها.» استخوان‌ها هم مثل ماهیچه‌ها هرچه بیش‌تر کار کنند قوی‌تر می‌شوند. انجام این ورزش‌ها به مدت ۳۰ دقیقه در روز (مثلاً ۳ پیاده‌روی ۱۰ دقیقه‌ای) به قوی ماندن استخوان‌ها کمک خواهد کرد.

ایجاد استخوان‌بندی قوی در کودکان و نوجوانان

سنین ۹ تا ۱۸ سالگی برای روند استخوان‌‌سازی بسیار با اهمیت است. نوجوانان ۹۰ درصد حجم استخوان بزرگساالی را تا سن ۱۷ سالگی به‌دست می‌آورند. NOF و مؤسسات سلامتی دیگر توصیه می‌کنند که بچه‌های ۹ تا ۱۸ ساله برای بهینه‌سازی روند استخوان‌سازی روزانه ۱.۳۰۰ میلی‌گرم کلسیم مصرف کنند. دکتر ه. ون پُزناک، متخصص سرطان پستان و سلامت استخوان در دانشگاه علوم پزشکی میشیگان در آن آربُر می‌گوید: «اگر در دوران جوانی استخوان‌ها به‌خوبی قوی شده ‌باشند، مشکلات تحلیل استخوان مربوط به بالا رفتن سن تأثیر کم‌تر قابل‌توجهی دارند. ایجاد این شرایط عالی بستگی به میزان پشتکار جوانان در روند بهبود سلامت استخوان و رشد اسکلت‌بندیشان دارد.»

تعیین تراکم استخوان

آزمایش تعیین تراکم استخوان مانند عکس‌برداری از استخوان‌ها با اشعۀ ایکس X است. این روش چگالی استخوان‌های لگن، مهره‌ها، و در بعضی موارد مچ را تعیین می‌کند. NOF توصیه می‌کند که زنان ۶۵ سال به بالا، تراکم استخوانشان را تعیین کنند (معمولاً بیمه هزینۀ این آزمایش را پرداخت می‌کند). زنان کم سن و سال‌تر اگر عوامل خطرزای پوکی استخوان زیادی داشته باشند باید این کار را انجام دهند (مثلاً اگر سیگار می‌کشند، یا سابقۀ خانوادگی پوکی استخوان دارند یا از داروهایی استفاده می‌کنند که پوکی استخوان را بیش‌تر می‌کنند). اگر در سنین بالای ۵۰ سالگی شکستگی استخوان برایتان اتفاق افتاد، با پزشک خود در مورد انجام آزمایش تعیین چگالی استخوان مشورت کنید.

سرطان و پوکی استخوان

بیمارانی که از سرطان نجات پیدا می‌کنند احتمال بیش‌تری دارد که به پوکی و شکستگی استخوان مبتلا شوند. زنی که هنوز قاعده نشده و شیمی‌درمانی می‌کند ممکن است دچار قاعدگی زودرس شود. دکتر ون پزناک توضیح می‌دهد: «چنین شخصی ریسک پوکی استخوان بیش‌تری دارد چون مدت بهره بردن او از خواص محافظت کنندۀ اِستروژن کوتاه شده است.»

مبتلایان به سرطان پستان اگر از داروهای کندکنندۀ آروماتیز (AI) استفاده کنند در خطر بیش‌تری قرار دارند. زنانی که قاعده نشده‌اند و گیرندگی اِستروژن آنها مثبت (ER-positive) است، به احتمال قوی سرطانشان با AI درمان می‌شود. این دارو که حاوی آرمییدکس (آناستروزول)، آروماسین (اِکسمستین)، و فمارا (لتروزول) است چون میزان اِستروژن در بدن را کاهش می‌دهد موجب ایجاد پوکی استخوان می‌شود.

برعکس در زنانی که قاعده شده‌اند، مصرف داروی تاموکسیفن (نولوادکس) در بدن، اِستروژن تولید می‌کند و یک اثر محافظتی روی استخوان مانند اِستروژن دارد. اما در زنانی که قاعده نشده‌اند، به دلایلی که کاملاً مشخص نیست، مصرف تاموکسیفن ممکن است موجب تحلیل استخوان‌ها شود.
«این امر برای بیمار و پزشک او مهم است که تأثیرات دارو را بر سلامت استخوان بدانند.» دکتر ون پزناک تأکید می‌کند. بیماران باید قبل از شروع مصرف AI آزمایش BMD برای تعیین تراکم استخوان بدهند، و وقتی تحت درمان هستند سالانه این کار را انجام دهند. مصرف میزان کافی کلسیم و ویتامین  D و انجام ورزش‌های مربوط به وزن بدن برای تمام بیمارانی که می‌خواهند سلامت استخوان خود را حفظ کنند، و برای تمامی زنانی که AI  مصرف می‌کنند، بسیار با اهمیت است.

روش‌های درمانی پوکی استخوان

بنا به گفتۀ دکتر گرینسپن دارویی به نام بیسفوسفوناتس روش اصلی درمان پوکی استخوان و تراکم کم استخوان است. این دارو که حاوی فوسامکس (آلندرونیت)، آکتونل (رایسدرونیت)، و بونیوا (ایباندرونیت) است، به کم کردن سرعت تخریب استخوان در بدن کمک می‌کند.

دکتر گرینسپن فکر می‌کند که روش درمانی جایگزینی هورمون (HRT) دیگر به‌صورت متداول برای درمان پوکی استخوان مناسب نیست چون که دو مطالعۀ وسیع نشان داده‌ که این درمان خطر حملۀ قلبی، سکتۀ مغزی، و سرطان پستان را افزایش می‌دهد. «اما اگر کسی به دلایل دیگری مثلاًً رفع گرگرفتگی ناشی از یائسگی تحت درمان HRT است این امر می‌تواند از تحلیل سریع استخوان‌ها پس از یائسگی جلوگیری ‌کند. همۀ زنانی که یائسه شده‌اند باید در مورد فواید و ضررهای HRTT با پزشک خود مشورت کنند.

یک انتخاب دیگر برای درمان پوکی استخوان برای زنانی که یائسه شده‌اند، اِویستا (رالکسیفنا) است که دارویی هم‌ردۀ تاموکسیفن است. اِویستا مانند تاموکسیفن، علاوه اثرات مؤثر بر مراقبت از استخوان، استروژن در بدن را ایجاد می‌کند.
فورتئو (تری‌پاراتاید) دارویی است که تراکم استخوان را افزایش می‌دهد، ولی برعکس بیسفوسفوناتس و اویستا که خوراکی هستند، باید تزریق شود. در آزمایش‌های انجام شده روی موش‌های آزمایشگاهی مشخص شد که فورتئو میزان بروز تومورهای استخوانی را افزایش می‌دهد. ولی چون عوارض آن هنوز مشخص نشده، مصرف بیش از دو سال آن توصیه نمی‌شود. دکتر گرینسپن می‌گوید که: «فورتئو برای افرادی تجویز می‌شود که قبلاً یک شکستگی استخوان داشته‌اند، تراکم استخوان آنها بسیار کم است، و یا نمی‌توانند درمان‌های دیگر را تحمل کنند.»

به گفتۀ دکتر ون پزناک، فورتئو درمان مناسبی برای بیمارانی که قبلاً سرطان پستان داشته‌اند و درمان شده‌اند نیست چون که در حیوانات مرتبط با تومورهای استخوانی است. زنانی که سرطان پستان ER مثبت دارند و به‌مدت ۵ سال تاموکسیفن مصرف کرده‌اند، نباید اویستا مصرف کنند زیرا خطر بازگشت سرطان را افزایش می‌دهد. HRT هم به همین دلیل برای نجات‌یافتگان از سرطان پستان توصیه نمی‌شود.

بیسفوسفونات ممکن است بهترین روش درمان پوکی استخوان کسانی که قبلاً سرطان پستان داشته‌اند باشد. دکتر ون پزناک می‌گوید: «این داروها تأثیر منفی بر خطر بازگشت سرطان پستان ندارند.» مطالعات نشان می‌دهد که بیسفوسفونات می‌تواند در زنانی که از AII برای درمان استفاده می‌کنند و افرادی که به خاطر شیمی‌درمانی دچار یائسگی زودرس شده‌اند، از روند تحلیل استخوان‌ها جلوگیری کند.

داروها و شرایط دیگری که ممکن است سبب پوکی استخوان شوند

برخی اختلالات در مشکلات سلامت و درمان‌های به‌کار رفته برای بهبود این وضعیت‌ها، ممکن است به‌عنوان یک عارضه موجب پوکی استخوان شوند.

زنانی که آرتریت یا آسم دارند ممکن است تراکم استخوانشان در نتیجۀ ورزش نکردن به‌خاطر دردناک بودن آن کاهش پیدا کند و یا در معرض یک شکستگی قرار بگیرند. همچنین داروهایی که برای درمان این شرایط مصرف می‌شود ـ کورتیکوستروئیدهایی از جمله پردنیزون (دلتازون و اورازون) و دگزامتازون (دکادرون و هگزادرول) ـ با ایجاد اختلال در روند استخوان‌سازی بدن و مانع شدن از جذب کلسیم باعث تحلیل استخوان‌ها شوند. بنا به گفتۀ کالج روماتولوژی، هرکس که کورتیکوستروئید (نام دیگرش گلوسوکورتیکوئید است) به مدت بیش‌تر از ۳ ماه مصرف ‌کند در معرض خطر پوکی استخوان قرار دارد. بیماری‌های دیگری از جمله سل پوستی و ورم روده هم ممکن است از طریق مصرف طولانی مدت کورتیکوستروئید درمان شود.

داشتن تیروئید پرکار و غدۀ پاراتیروئیدی هم ممکن است در روند جذب کلسیم اختلال ایجاد کند، و نهایتاً باعث پوکی استخوان شود. مصرف بیش از حد داروهای تیروئید نیز ممکن است تأثیر مشابهی داشته باشد. بیماری‌های سلیاک (عدم تحمل گلوتن)، عدم تحمل لاکتوز، و اختلال در غذا خوردن یا همان آنُرکسیا نروسا هم تأثیری مشابه دارند چونکه بدن نمی‌تواند کلسیم به اندازۀ کافی دریافت و جذب کند.

مطالعات اخیر نشان داده است که دو دسته‌بندی رایج برای داروها وجود دارد ـ داروهای بازدارندۀ حاوی پروتون (اسیفکس، نکسیوم، و پریلوسک) که برای درمان رفلاکس روده و معده کاربرد دارند، و بازدارنده‌های حاوی سروتونین (پروزاک، پاکسیل، و زولفت) که برای درمان افسردگی تجویز می‌شوند ـ خطر شکستگی لگن را افزایش می‌دهند مخصوصاً اگر برای مدت زمانی طولانی مصرف شوند. دکتر گرینسپن می‌گوید برای یافتن تأثیرات این داروها بر شکستگی استخوان تحقیقات بیش‌تری لازم است.

ارسال شده در مجموعه مقالات

ارسال نظر

*