موسسه تحقیقات، آموزش و پیشگیری سرطان
بسم الله الرحمن الرحیم    سه شنبه ۲ دی ۱۳۹۳
جستجو
مرکز جامع سرطان
تغییر سایز حروف: افزایش اندازه حروف کاهش اندازه حروف
صفحه اصلی > مقالات >  آنچه باید دربارۀ سرطان دهان بدانید
آنچه باید دربارۀ سرطان دهان بدانید

آنچه باید دربارۀ سرطان دهان بدانید

مقدمه

آمار موجود در ايران: سرطان لب: 93 مورد، سرطان قاعده زبان: 27 مورد، ساير نواحي زبان: 280 مورد، سرطان لثه: 81 مورد، سرطان كف دهان: 17 مورد، سرطان كام (سقف دهان): 50 مورد، ساير نواحي دهان: 163 مورد و اموروفارلكس: 10 مورد. كل موارد: 558 مورد.

مبتلايان به این سرطان، خانواده‌های آنها و دوستانشان با مطالعۀ این مقاله با سرطان دهان بهتر آشنا می‌شوند. در این مقاله علل احتمالی ابتلا به این نوع سرطان، علائم بیماری، تشخیص سرطان و درمان‌های موجود برای آن ذکر شده است. علاوه براین، این مقاله حاوی اطلاعاتی راجع به توانبخشی و منابع حمایتی برای کمک به بیماران، در جهت رویارویی با این بیماری است.

در حال حاضر دانشمندان، این سرطان را مورد مطالعه قرار داده‌اند تا اطلاعات بیش‌تری راجع به آن به‌دست آورند و پزشکان تلاش می‌کنند روش‌های جدیدی برای معالجۀ این بیماری پیدا کنند. این تحقیقات به‌طور پیوسته اطلاعات ما را در زمینۀ این سرطان افزایش می‌دهد.

دهان و حلق

این مقاله اختصاص به سرطانی دارد که در دهان (حفرۀ دهانی) و بخشی از حلق که در انتهای دهان قرار دارد (اوروفارينكس Oropharynx) (قسمتي از گلو است كه در قسمت پشت دهان قرار دارد) رخ می‌دهد. حفرۀ دهانی و اوروفارينكس شامل چندین بخش است:

  • لب‌ها
  • پوشش گونه‌ها
  • غدد بزاقی (غددی که بزاق تولید می‌کنند)
  • سقف دهان (كام سخت)
  • بخش انتهایی دهان (کام نرم و زبان کوچک)
  • کف دهان (نواحی زیر زبان)
  • لثه‌ها و دندان‌ها
  • زبان
  • لوزه‌ها

آشنایی با سرطان

سرطان از سلول‌ها، که اجزاي سازندۀ بافت‌ها هستند شروع می‌شود. بافت‌ها، تشکیل‌دهندۀ اعضاي بدن هستند.

به‌طور معمول سلول‌ها رشد کرده و تقسیم می‌شوند تا با توجه به نیاز بدن سلول‌های جدید تولید کنند. هنگامی‌که سلول‌ها پیر می‌شوند، می‌میرند و سلول‌های جدید جای آنها را می‌گیرند.

گاهی این فرایند منظم به‌درستی پیش نمی‌رود. سلول‌های جدید هنگامی تشکیل می‌شوند که بدن به آنها نیاز ندارد و سلول‌های پیر هم در زمانی‌که باید از بین بروند، نابود نمی‌شوند. این سلول‌های اضافی، توده‌ای از بافت را تشکیل می‌دهند که به نام غده یا تومور شناخته می‌شود.

تومورها بدخیم یا خوش‌خیم هستند.

  • تومورهای خوش‌خیم سرطاني نیستند:
    • تومورهای خوش‌خیم خطری برای حیات فرد به‌وجود نمی‌آورند.
    • به‌طور کلی می‌توان تومورهای خوش‌خیم را از بدن خارج کرد و معمولاً این تومورها مجدداً رشد نمی‌کنند.
    • تومورهای خوش‌خیم به بافت اطرافشان حمله نمی‌کنند.
    • سلول‌های تومور خوش‌خیم به دیگر بخش های بدن منتشر نمی‌شوند.

    تومورهای بدخیم سرطان هستند:

    • به‌طور معمول تومورهای بدخیم خطرناک‌تر از تومورهای خوش‌خیم هستند. ممکن است این نوع تومورها خطراتی را برای حیات انسان به همراه داشته باشند.
    • در بیش‌تر مواقع می‌توان تومورهای بدخیم را خارج کرد ولی گاهی این تومورها مجدداً رشد می‌کنند.
    • تومورهای بدخیم می‌توانند به بافت‌ها و اندام مجاورشان حمله کنند.
    • سلول‌های تومورهای بدخیم می‌توانند به دیگر بخش‌های بدن حمله کنند. سلول‌های سرطانی از تومور اصلی (اولیه) جدا شده و وارد دستگاه لنفاوی یا جریان خون می‌شوند و به این طريق در تمام بدن منتشر می‌شوند. سلول‌ها به اندام‌های دیگر حمله کرده و تومورهای جدیدی را ایجاد می‌کنند که به این اندام‌ها صدمه می‌زنند. به پخش شدن سرطان متاستاز گفته می‌شود.

سرطان دهان

سرطان دهان یکی از انواع سرطان است که در گروه سرطان‌هایی به نام سرطان‌های سر و گردن قرار دارد. ممکن است سرطان دهان در هر یک از بخش‌های حفرۀ دهانی یا اروفارينکس به‌وجود آید. بیش‌تر سرطان‌های دهانی از زبان و کف دهان آغاز می‌شوند. تقریباً تمام سرطان‌های دهانی از سلول‌های مسطح (سلول‌های سنگفرشی) (Squamous Cells) پوشانندۀ سطح دهان، زبان و لب‌ها شروع به رشد می‌کنند. به این سرطان‌ها کارسینوم سلول سنگفرشی گفته می‌شود.

معمولاً سرطان دهان از طریق دستگاه لنفاوی منتشر می‌شود (متاستاز). سلول‌های سرطانی که وارد دستگاه لنفاوی می‌شوند توسط لنف (مایعی شفاف و رقیق) به نقاط دیگر منتقل می‌شوند. در بیش‌تر موارد، سلول‌های سرطانی در ابتدا در غدد لنفاوی نزدیک به گردن ظاهر می‌شوند.

علاوه براین، سلول‌های سرطانی می‌توانند به بخش‌های دیگر گردن، ریه‌ها و دیگر نقاط بدن رسوخ كنند. وقتي كه سلول‌های سرطانی منتشر مي‌شوند، تومور جدید دارای سلول‌های نا‌بهنجاری (غیرعادی) مشابه با تومور اولیه است. به‌عنوان مثال در صورتی‌که سرطان دهان به ریه‌ها منتشر شود، سلول‌های سرطانی درون ریه، در واقع سلول‌های سرطان دهان هستند. در این حالت به این بیماری، سرطان دهان منتشر شده (متاستاتیک) گفته می‌شود. نحوۀ درمان این سرطان مشابه با سرطان دهان است (نه سرطان ریه). گاهی پزشکان به تومور جدید بیماری «دور‌دست» یا متاستاتیک می‌گویند.

سرطان دهان: چه کسی در معرض خطر قرار دارد؟

پزشکان نمی‌توانند توضیح دهند چرا عده‌ای به سرطان دهان مبتلا می‌شوند و در عده‌ای دیگر این سرطان هیچگاه به‌وجود نمی‌آید. فقط مشخص شده که این بیماری واگیر نیست و از افراد مبتلا به افراد سالم سرایت نمی‌کند.

پژوهشگران به این نتیجه رسیده‌اند که بعضی‌ها که عوامل خطر خاصی را دارند بیش‌تر از دیگران در معرض ابتلا به این سرطان قرار دارند. عامل خطر به هر عاملی گفته می‌شود که احتمال ابتلای شما به بیماری را افزایش دهد.

موارد زیر از جمله عوامل خطر سرطان دهان هستند:

  • دخانیات: استعمال دخانیات عامل بیش‌تر موارد سرطان دهان است. مصرف سیگار، سیگار برگ، پیپ، تنباکوی جویدنی و انفیه در ابتلا به سرطان دهان نقش دارند. علاوه براین، استفاده از دیگر فرآورده‌های تنباکو نظیر بیدیس (Bidis) (يك نوع سيگار است كه به‌صورت سنتي در جنوب آسيا استفاده مي‌شود و حاوي تنباكو است)و کِرِتِکس (Kreteks) (يك نوع سيگار است كه در اندونزي استفاده مي‌شود و حاوي تنباكو و گل ميخك و بعضي افزودني‌هاي ديگر است) احتمال ابتلا به سرطان دهان را افزایش می‌دهند. كساني که برای مدت طولانی روزانه تعداد زیادی سیگار مصرف می‌کنند بیش‌تر از دیگران در معرض خطر هستند. این خطر برای كساني که علاوه بر استعمال دخانیات از مشروبات الکلی نیز استفاده می‌کنند بیش‌تر خواهد بود. در واقع سه مورد از چهار مورد سرطان دهان در كساني رخ می‌‌دهند که از الکل، دخانیات یا هر دوی آنها استفاده می‌کنند.
  • الکل: احتمال ابتلا به سرطان دهان در آنها که از مشروب الکلی استفاده می‌کنند بیش‌تر از دیگران است. این خطر با افزایش میزان مصرف نوشیدنی الکلی بیش‌تر می‌شود. در صورتی‌که فرد علاوه بر مصرف مشروبات الکلی از دخانیات نیز استفاده کند احتمال ابتلای او به سرطان بیش‌تر خواهد شد.
  • نور خورشید: ممکن است فرد به دلیل قرار گرفتن در معرض نور خورشید به سرطان لب مبتلا شود. استفاده از لوسیون‌ها یا مرهم‌های لب که حاوی مواد محافظ در برابر نور خورشید هستند خطر را کاهش مي‌دهد. همچنین می‌توانید با استفاده از کلاه‌های لبه‌دار مانع از رسیدن اشعه‌های مضر خورشید به‌‌صورت خود شوید. در صورت استفادۀ فرد از دخانیات، خطر ابتلا به سرطان لب نيز افزایش خواهد یافت.
  • سابقۀ فردي ابتلا به سرطان سر و گردن: احتمال ابتلا به سرطان‌های سر و گردن در آنها که قبلاً به یک نوع از این سرطان‌ها مبتلا شده بودند افزایش می‌یابد. در این حالت نیز استعمال دخانیات خطر را افزایش خواهد داد.

ترکِ دخانیات خطر ابتلا به سرطان دهان را کاهش مي‌دهد. علاوه براین ترک کردن باعث می‌شود احتمال ابتلای فرد مبتلا به سرطان دهان، به سرطان ثانویه‌ای در نواحی سر و گردن کاهش یابد. همچین ترک کردن باعث می‌شود از خطر ابتلا به سرطان‌های ریه، حنجره، دهان، لوزالمعده (پانکراس)، مثانه و مری نیز كاسته شود.

منابع مختلفی برای کمک به آنها که تمایل به ترک دارند وجود دارد:

براي دستيابي به راهنماي ترك سيگار مي‌توانيد به اينجا مراجعه كنيد.

  • پزشک یا دندانپزشک نيز می‌توانند مراکز ترک سیگار را به شما معرفی کنند.
  • پزشک می‌تواند اطلاعاتی را در مورد داروهایی که برای ترک استفاده می‌شوند (بوپروپیون) (Bupropion)به شما ارایه داده و درمان جایگزین نیکوتین را که در آن از برچسب‌ها (پچ‌ها)، آدامس‌ها، قرص‌های مکیدنی، اسپری‌ بینی یا استنشاق‌‌کننده‌ها استفاده می‌شود معرفی کند.

بعضی از مطالعات نشان داده‌اند که ممکن است عدم مصرف فراوان از میوه و سبزی‌ها خطر ابتلا به سرطان دهان را افزایش دهد. در حال حاضر دانشمندان در مورد رابطۀ بین عفونت با بعضی ویروس‌های خاص (نظیر ویروس پاپیلوم انسانی) و ابتلا به سرطان دهان مطالعاتی انجام می‌دهند.

در صورتی‌که فکر می‌کنید در معرض خطر ابتلا به این سرطان هستید نگرانی خود را با پزشک یا دندانپزشک خود در میان بگذارید. می‌توانید درخواست کنید به‌طور منظم تحت معاینه قرار بگیرید. به احتمال زیاد گروه مراقبت پزشکی به شما خواهد گفت استفاده نکردن از دخانیات و عدم مصرف نوشیدنی‌های الکلی مهم‌ترین راهکارهای پیشگیری از ابتلا به سرطان‌های دهان است. همچنین اگر روزانه مقدار قابل توجهی از وقت خود را زیر نور آفتاب سپری می‌کنید با استفاده کردن از مرهم‌های لب حاوی مواد محافظت‌کننده در مقابل نور آفتاب و کلاه‌های لبه‌دار از لب‌های خود محافظت کنید.

تشخیص زودهنگام

انجام معاینات منظم بهترین فرصت برای بررسی کامل دهان، توسط پزشک یا دندانپزشک، از لحاظ وجود علائم سرطان است. معاینات منظم امکان تشخیص درجات اولیه سرطان دهان یا مشکلاتی را که ممکن است در آینده منجر به ابتلا به سرطان دهان شوند فراهم می‌آورد. از پزشک یا دندانپزشک خود بخواهید در طی انجام معاینات متداول، بافت‌های درون دهان را نیز مورد بررسی قرار دهد.

علائم

علائم رایج سرطان دهان شامل موارد زیر است:

  • به‌وجود آمدن تکه‌های سفید رنگ، سفید و قرمز رنگ یا قرمز رنگ در دهان یا روی لب‌ها
    • تکه‌های سفید رنگ (پلاک سفید  Leukoplakia) از رایج ترین انواع هستند این تکه‌ها گاهی اوقات بدخیم می‌شوند.
    • احتمال بدخیم شدن تکه‌های سفید و قرمز رنگ (پلاک قرمز سفید Erythroleukoplakia) بیش‌تر از تکه‌های سفیدرنگ است.
    • تکه‌های قرمز رنگ (پلاک قرمز Erythroplakia) نواحی صاف با رنگ روشن هستند که اغلب بدخیم می‌شوند

• به‌وجود آمدن زخمی در دهان یا روی لب‌ها که با گذشت زمان بهبود پیدا نمی‌کند.
• خونریزی در دهان.
• لق شدن یا افتادن دندان.
• احساس درد یا ناراحتی هنگام فرو دادن غذا.
• احساس ناراحتی هنگام استفاده از دندان مصنوعی.
• وجود غده در ناحیۀ گردن.
• گوش درد.

در صورت مشاهدۀ این علائم به پزشک یا دندانپزشک مراجعه کنید تا هرگونه مشکلی در سریع‌ترین زمان ممکن تشخیص داده شده و تحت درمان قرار بگیرد. در بیش‌تر موارد این علائم به معنای ابتلای فرد به سرطان نیستند. عفونت یا بیماری‌های دیگر نیز می‌توانند عامل به‌وجود آمدن این علائم باشند.

تشخیص

در صورت وجود هر يك از علائمی که نشان‌دهندۀ احتمال ابتلای شما به سرطان دهان باشد، پزشک یا دندانپزشک دهان و حلق شما را از لحاظ وجود تکه‌های سفید یا قرمز، غده، تورم یا هرگونه مشکل دیگر مورد بررسی قرار می‌دهد. در طی انجام این معاینه، پزشک با دقت سقف دهان، انتهای حلق، درون گونه‌ها و لب‌ها را بررسی می‌کند. همچنین پزشک به آرامی زبان شما را بیرون می‌آورد و قسمت‌های جانبی و بخش زیرین آن را معاینه می‌کند. علاوه براین سقف دهان و غدد لنفاوی درون گردن نیز مورد معاینه قرار می‌گیرند.

در صورت مشاهدۀ نواحی غیرعادی، ممکن است نمونه‌ای کوچک از بافت برداشته شود. برداشتن بافت به‌منظور بررسی وجود سلول‌های سرطانی در آن، بیوپسی یا نمونه‌برداری نامیده می‌شود. معمولاً نمونه‌برداری با استفاده از بی‌حسی موضعی انجام می‌شود. گاهی اوقات نیز بیهوشی عمومی برای انجام نمونه‌برداری مورد استفاده قرار می‌گیرد. پس از نمونه‌برداری، آسیب‌شناس بافت را از لحاظ وجود سلول‌های سرطانی زیر میکروسکوپ مورد بررسی قرار می‌دهد. نمونه‌برداری تنها روش قابل اطمینان برای تعیین وجود سلول‌های سرطانی در ناحیۀ غیرعادی است.

در صورتی‌که لازم است نمونه‌برداری انجام دهید می‌توانید سؤالات زیر را از پزشک یا دندانپزشک بپرسید:

  • چرا باید نمونه‌برداری انجام دهم؟
  • براساس تخمین شما باید چه مقدار از بافت برداشته شود؟
  • انجام نمونه‌برداری چه مدت طول می‌کشد؟
  • آیا به هوش خواهم بود؟
  • آیا نمونه‌برداری همراه با درد است؟
  • چه مدت پس از انجام نمونه‌برداری نتیجۀ آن را دریافت خواهم کرد؟
  • آیا انجام نمونه‌برداری خطراتی را به همراه دارد؟ احتمال خونریزی و ابتلا به عفونت پس از نمونه‌برداری چقدر است؟
  • آیا محل نمونه‌برداری نیاز به مراقبت خاصی دارد؟ چه مدت طول می‌کشد تا محل نمونه‌برداری کاملاً بهبود پیدا کند؟
  • آیا پس از نمونه‌برداری می‌توانم به‌طور عادی غذا و نوشیدنی بخورم؟
  • در صورتی‌که با انجام نمونه‌برداری مشخص شود به سرطان مبتلا هستم چه کسی راجع به نحوۀ درمان با من صحبت خواهد کرد؟ چه مدت پس از اعلام نتایج با من صحبت خواهند کرد؟

مرحله‌بندی

در صورتی‌كه نمونه‌برداری نشان‌دهندۀ وجود سرطان باشد لازم است پزشک از مرحله بیماری ميزان پيشرفت اطلاع پیدا کند تا بتواند برنامه‌ریزی مناسبی برای درمان شما انجام دهد. درجۀ بیماری وابسته به اندازۀ تومور، انتشار سرطان و نقاطی از بدن است که سرطان به آن رسوخ كرده است.

برای درجه‌بندی از آزمایش‌های مختلفی استفاده مي‌شود. همچنین شاید نیاز به انجام آندوسکوپی باشد. پزشک از یک لولۀ باریک و دارای نور (آندوسکوپ) برای مشاهدۀ نواحی درونی حلق، نای و ریه‌ها استفاده می‌کند. پزشک آندوسکوپ را از طریق بینی یا دهان وارد بدن شما مي‌کند. برای جلوگیری از احساس درد و ناراحتی از بی‌حسی موضعی استفاده می‌شود. همچنین اعمال این بی‌حسی باعث می‌شود شما در روند وارد کردن لوله درون دهان برای پزشک مانع ایجاد نکنید و دهان خود را بدون احساس ناراحتی باز نگه دارید. گاهی بعضی‌ها از مسکن‌های خفیف استفاده می‌کنند و در بعضی موارد پزشک از بیهوشی عمومی برای بیهوش کردن بیمار استفاده می‌کند. این آزمایش در مطب پزشک، درمانگاه بیماران سرپایی یا بیمارستان انجام می‌شود.

ممکن است پزشک برای تشخیص محل‌هایی که سرطان به آنجا نفوذ كرده است از انواع مختلفی از آزمایش‌های تصویربرداری نيز استفاده کند.

  • عکس‌برداری با اشعه ايكس از ناحیۀ دهان: تصویربرداری از کل ناحیۀ دهان برای بررسی احتمال منتشرشدن سرطان به فک.
  • عکس‌برداری با اشعۀ ايكس از ناحیه قفسۀ سینه: با استفاده از تصاویری که از ناحیۀ قفسۀ سینه و ریه‌های شما تهیه شده است احتمال وجود سرطان در این نواحی بررسی می‌شود.
  • سی.تی.اسکن: یک دستگاه اشعه ايكس که به کامپیوتر متصل است مجموعه‌ای از تصاویر حاوی جزئیات از نواحی درونی بدن تهیه می‌کند. گاهي نيز نیاز به تزریق مواد رنگی وجود دارد. تا تومورهای موجود در دهان، حلق، گردن یا نواحی دیگر بدن بهتر در سی.تی.اسکن قابل مشاهده باشند.
  • ام.آر.آی: یک آهنربای قوی که به کامپیوتر متصل است تصاویری حاوی جزئیات از بدن شما تهیه می‌کند. پزشک می‌تواند این تصاویر را روی صفحه نمایش مشاهده کرده یا آنها را روی برگه‌های مخصوص چاپ کند. احتمال انتشار سرطان دهان با استفاده از ام.آر.آی مورد بررسی قرار می‌گیرد.

درمان

کاملاً طبیعی است که تمایل داشته باشید راجع به بیماری و گزینه‌های درمانی خود اطلاعات لازم را به‌دست آورید. البته شوک و استرسی که پس از شنیدن خبر تشخیص بیماری برای بیمار به‌وجود می‌آید باعث می‌شود فرد نتواند به‌راحتی به سؤال‌هايي که مي‌خواهد از پزشک بپرسد فکر کند. معمولاً‌ تهیه لیستی از سؤالات، قبل از ملاقات با پزشک به بیمار کمک می‌کند. برای به خاطر سپردن صحبت‌های پزشک می‌توانید یادداشت بردارید یا با اجازه او صدایش را ضبط کنید. يا شايد بخواهيد یکی از دوستان یا اعضای خانواده در هنگام ملاقات با پزشک همراه شما باشند. این فرد می‌تواند در گفت‌وگوها شرکت کند، یادداشت‌ بردارد یا فقط به صحبت‌ها گوش دهد.

ممکن است پزشک، شما را به یک متخصص ارجاع دهد یا شما می‌توانید از پزشک خود بخواهيد که شما را به فرد متخصصی معرفی کند. پزشكاني که در زمینه سرطان دهان تخصص دارند شامل جراحان فک و صورت (Oral And Maxillofacial Surgeons)، متخصص گوش، حلق و بینی (Otolaryngologists)، متخصصين انكولوژي و پرتودرماني و جراح پلاستیک هستند. ممکن است به يك گروه پزشکی ارجاع داده شوید که شامل متخصصانی در زمینه جراحی، پرتودرمانی یا شیمی‌درمانی است. از جمله دیگر افرادی که ممکن است همراه با پزشکان متخصص در یک گروه پزشکی کار مي‌کنند می‌توان به دندانپزشک،گفتار درمانگر، متخصص تغذیه و مشاور بهداشت روانی اشاره کرد.

گرفتن نظر دوم

قبل از شروع درمان شايد بخواهيد نظر پزشک دیگری را راجع به تشخیص و برنامۀ درمانی جویا شوید.

روش‌های متعددی برای پیدا کردن پزشک برای دريافت نظر دوم وجود دارد:

  • پزشک، بیمار را به یک یا چند متخصص ارجاع مي‌دهد. در مراکز سرطان معمولاً چند متخصص به‌صورت گروهي با هم کار می‌کنند.
  • شما مي‌توانيد با مراجعه به پايگاه علمي، پزشكي و آموزشي مؤسسه تحقيقات، آموزش و پيشگيري سرطان (www.ncii.ir) به فهرست پزشكان متخصص در هر استان و شهرستان دسترسي پيدا كنيد.

سؤال‌هايي که می‌توانید قبل از شروع درمان از پزشک بپرسید:

  • بیماری در چه مرحله‌اي است؟ آیا سرطان منتشر شده است؟ در صورت انتشار، به چه نقاطی رسوخ كرده است؟
  • چه گزینه‌های درمانی برای من وجود دارد؟ شما چه گزینه‌ای را به من پیشنهاد می‌کنید؟ آیا لازم است از بیش از یک روش درمانی استفاده کنم؟
  • فواید احتمالی هر یک از روش‌های درمانی چیست؟
  • خطرات و عوارض جانبی احتمالی هر یک از درمان‌ها چیست؟ این روش درمانی چه تأثیری روی فعالیت‌های روزانۀ من دارد؟ آیا برای کنترل عوارض جانبی دارویی برای من تجویز خواهد شد؟
  • درمان چه مدت طول مي‌كشد؟
  • آیا باید در بیمارستان بستری شوم؟
  • هزینۀ درمان حدوداً چقدر خواهد بود؟ آیا بیمۀ درمانی من آن را پوشش می‌دهد؟
  • آیا شرکت در یک پژوهش بالینی (مطالعه تحقیقاتی) برای من مفید است؟ (برای به‌دست آوردن اطلاعات بیش‌تر پیرامون پژوهش‌های بالینی به بخش «اميدبخشي تحقيقات سرطان» مراجعه کنید)
  • آیا باید سیگار را ترک کنم؟

آماده شدن برای درمان

انتخاب نوع درمان به‌طور کلی به عواملی نظیر وضعیت عمومی سلامت شما، محل آغاز به رشد سرطان در دهان یا اوروفارينکس، اندازۀ تومور، و بررسی احتمال انتشار سرطان به دیگر نقاط بدن بستگی دارد. پزشک می‌تواند در مورد گزینه‌های درمانی موجود و نتایج احتمالی آنها توضیحاتی به شما ارائه دهد. شما می‌خواهید بدانید درمان چه تأثیری روی فعالیت‌های عادی شما نظیر غذا خوردن و حرف زدن خواهد داشت و آیا این درمان روی ظاهر شما تأثير مي‌گذارد يا نه؟ شما می‌توانید همراه با پزشک خود آن برنامۀ درمانی را تنظیم کنید که پاسخگوی نیازهای فردی شما باشد.

لازم نیست همۀ سؤال‌هاي خود را در یک جلسه مطرح کنید و همۀ اطلاعات مورد نیاز را در طی یک جلسه به‌دست آورید. در آینده می‌توانید مجدداً به پزشک مراجعه کرده و سؤال‌هاي خود را مطرح کنید و از او بخواهید در مورد مسائلی که برای شما مبهم باقی مانده است توضیحات بیش‌تری ارائه دهد.

روش‌های درمان

درمان سرطان دهان ممکن است شامل استفاده از جراحی، پرتودرمانی یا شیمی‌درماني باشد. در بعضی از بیماران از ترکیبی از این درمان‌ها استفاده مي‌شود.

مبتلايان به سرطان دهان، می‌توانند در همۀ درجات بیماری از نوعی درمان برای کنترل درد و دیگر علائم بیماری، درمان عوارض جانبی درمان، و برطرف کردن مشکلات عملی و عاطفی استفاده کنند. به این نوع درمان، مراقبت حمایتی یا کنترل علائم بیماری و یا مراقبت تسکین‌بخش گفته می‌شود.

شايد بخواهيد برای مشورت در زمینۀ شرکت در یک پژوهش بالینی [مطالعۀ تحقیقاتی در مورد یک روش درمانی جدید] با پزشک خود صحبت کنید.

جراحی

یکی از رایج‌ترین درمان‌ها برای سرطان دهان استفاده از جراحی برای خارج کردن تومور از دهان یا حلق است. گاهی جراح غدد لنفاوی گردن را نیز خارج می‌کند. همچنین ممکن است بافت‌های دیگری از دهان و گردن نیز خارج شوند. گاهی بیماران همراه با جراحی از پرتودرمانی نیز استفاده می‌کنند و در بعضی از موارد بیمار فقط تحت عمل جراحی قرار می‌گیرد.

سؤال‌هايي که قبل از انجام جراحی مي‌توانيد از پزشک بپرسید:

  • انجام چه نوع جراحی را به من پیشنهاد می‌کنید؟
  • آیا باید یک یا بعضی از غدد لنفاوی نیز خارج شوند؟ چرا؟
  • پس از انجام عمل جراحی چه احساسی خواهم داشت؟ چه مدت باید در بیمارستان بستری شوم؟
  • جراحی چه خطراتی را به همراه دارد؟
  • آیا برای صحبت کردن، غذا خوردن يا فرو بردن آن، با مشکل روبرو خواهم شد؟
  • جوشگاه‌ها (جای برش‌های جراحی) در چه بخشی از بدن ایجاد خواهند شد؟ این جوشگاه‌ها چه شکلی خواهند داشت؟
  • آیا این نوع جراحی تأثیرات بلندمدتی خواهد داشت؟
  • آیا ظاهر من تغییر خواهد کرد؟
  • آیا باید از جراحی پلاستیک یا جراحی ترمیمی استفاده کنم؟
  • این جراحی چه زمانی باید انجام شود؟
  • آیا دندان‌هایم بايد کشیده شوند؟ آیا امکان جایگذاری مجدد آنها وجود دارد؟ این جایگذاری چه زمانی انجام می‌شود؟
  • آیا لازم است برای بهبود وضعیت گفتار خود به یک متخصص مراجعه کنم؟
  • چه زمان می‌توانم فعالیت‌های عادی خود را دوباره آغاز کنم؟
  • هرچند وقت باید مجدداً معاینه شوم؟
  • آیا شرکت در پژوهش بالینی برای من مناسب است؟

پرتودرمانی

پرتودرمانی (یا رادیوتراپی) نوعی از درمان موضعی است و تنها روی سلول‌هایی که در ناحیۀ تحت درمان قرار دارند تأثیر می‌گذارد. اگر تومور کوچک باشد یا بیمار نتواند از جراحی استفاده کند تنها از پرتودرمانی استفاده می‌شود. گاهی برای از بین بردن سلول‌های سرطانی و کوچک کردن تومور قبل از جراحی از پرتودرمانی استفاده می‌شود. همچنین ممکن است بعد از جراحی از پرتودرمانی برای از بین بردن سلول‌های سرطانی که در نواحی سرطان باقی مانده‌اند استفاده شود.

در پرتودرمانی از پرتوهایی با انرژی زیاد برای نابودکردن سلول‌های سرطانی استفاده می‌شود. پزشکان از دو نوع پرتودرمانی برای درمان سرطان دهان استفاده می‌کنند.

  • پرتودرمانی خارجی: در این روش دستگاهي که در خارج از بدن بیمار قرار دارد پرتو را مي‌تاباند. معمولاً بیماران برای مدت چند هفته (و برای 5 روز در هر هفته) به بیمارستان یا درمانگاه مراجعه می‌کنند تا تحت پرتودرمانی قرار گیرند.
  • پرتودرمانی داخلی (تشعشع به روش کاشت): در این روش یک مادۀ رادیواکتیو در سوزن‌ها، دانه‌ها یا لوله‌های پلاستیکی نازک قرار داده شده و به‌طور مستقیم در محل بافت سرطانی جایگذاری می‌شود. این ذرات، ساطع کنندۀ تشعشع مورد نیاز هستند. در این روش بیمار باید در بیمارستان بستری شود و مواد جایگذاری شده (کاشته شده) به مدت چند روز در بدن باقی می‌مانند. معمولاً قبل از مرخص شدن بیمار، ذرات رادیواکتیو از بدن او خارج می‌شود.

در بعضی از موارد مبتلايان به سرطان دهان از هر دو نوع پرتودرمانی استفاده می‌کنند.

سؤال‌هايي که قبل از شروع پرتودرمانی می‌توانید از پزشک بپرسید:

  • پیشنهاد می‌کنید از چه نوع از پرتودرمانی استفاده کنم؟ چرا من به این نوع درمان نیاز دارم؟
  • چه زماني درمان آغاز می‌شود و چه زماني به پایان مي‌رسد؟
  • آیا قبل از شروع درمان باید به دندانپزشک مراجعه کنم؟ در صورتی‌که دندانپزشک تشخیص دهد لازم است درمان‌هایی روی دندان‌هایم انجام شود، بعد از انجام این درمان‌ها چه مدت باید سپری شود تا برای انجام پرتودرمانی آماده شوم؟
  • خطرها و عوارض جانبی این درمان چیست؟ برای کنترل یا برطرف کردن این مشکلات چه کاری می‌توانم انجام دهم؟
  • در طی درمان چه احساسی خواهم داشت؟
  • برای مراقبت از خود در طی دورۀ درمان چه کارهایی باید انجام دهم؟
  • آیا وضعیت ظاهری و چهره و دهان من پس از درمان فرق خواهد کرد؟
  • آیا این درمان اثرات بلندمدتی به همراه دارد؟
  • آیا می‌توانم به فعالیت‌های عادی خود ادامه دهم؟
  • آیا لازم است از یک رژیم خاص پیروی کنم؟ برای چه مدت؟
  • باید هر چند وقت یکبار برای معاینه به پزشک مراجعه کنم؟
  • آیا شرکت در پژوهش بالینی برای من مناسب است؟

شیمی‌درمانی

در شیمی‌درمانی از داروهای ضدسرطان برای از بین بردن سلول‌های سرطانی استفاده می‌شود. شیمی‌درمانی یک درمان سیستمیک (فراگیر) است. زیرا در این روش داروها وارد جریان خون می‌شوند و می‌توانند روی سلول‌های سرطانی در سرتاسر بدن تأثیر بگذارند.

معمولاً داروهای شیمی‌درمانی به بیمار تزریق می‌شوند. می‌توان شیمی‌درمانی را در بخش بیماران سرپایی بیمارستان، مطب پزشک انجام داد. در تعداد محدودی از موارد، بیمار باید در بیمارستان بستری شود.

سؤال‌هايي که قبل از شروع شیمی‌درمانی می‌توانید از پزشک بپرسید:

  • چرا به این نوع درمان نیاز دارم؟
  • باید از چه دارو یا داروهایی استفاده کنم؟
  • داروها به چه صورت عمل خواهند کرد؟
  • آیا باید قبل از شروع درمان به دندانپزشک مراجعه کنم؟ در صورتی‌که دندانپزشک تشخیص دهد که باید دندان‌هایم را درست کنم، چند وقت بعد می‌توان شیمی‌درماني را شروع کرد؟
  • فواید مورد انتظار این نوع درمان چیست؟
  • خطرها و عوارض جانبی احتمالی این نوع درمان چیست؟ برای کنترل یا برطرف کردن آنها چه کاری باید انجام دهم؟
  • درمان چه زمانی آغاز مي‌شود و چه زماني پایان خواهد یافت؟
  • آیا باید در بیمارستان بستری شوم؟ برای چه مدت؟
  • درمان چه تأثیری روی فعالیت‌های عادی من خواهد داشت؟
  • آیا شرکت در پژوهش بالینی برای من مناسب است؟

عوارض جانبی درمان سرطان

به دلیل تأثیر درمان سرطان روی بافت‌ها و سلول‌های سالم، معمولاً عوارض جانبی به‌وجود می‌آیند. این عوارض عمدتاً به محل تومور، نوع و شدت درمان بستگي دارد. عوارض جانبی در هر فرد احتمالاً متفاوت است و حتی عوارض جانبی در هر جلسه از درمان مي‌تواند با جلسۀ قبل فرق داشته باشد. قبل از شروع درمان گروه پزشکی در مورد عوارض جانبی احتمالی درمان به شما توضیحاتی خواهند داد و روش‌هایی را نيز برای کمک به کنترل آنها به شما پیشنهاد می‌کند.

پايگاه علمي، پزشكي و آموزشي مؤسسة تحقيقات، آموزش و پيشگيري سرطان (www.ncii.ir) مقاله‌هاي مفیدی پیرامون انواع درمان سرطان و رویارویی با عوارض جانبی آن در پايگاه خود قرار داده است كه مي‌توانيد از طريق پايگاه علمي، پزشكي و آموزشي مؤسسه تحقيقات، آموزش وپيشگيري سرطان (www.ncii.ir) به تعدادي از اين مقالات نظير «شما و پرتودرماني» «شما و شيمي‌درماني» و «نكاتي مربوط به تغذيه براي بيماران سرطاني» دسترسي پيدا كنيد.

جراحی

پس از جراحی لازم است مدتی سپری شود تا بيمار بهبود پیدا کند. این مدت برای بيماران مختلف متفاوت است. ممکن است در چند روز اول پس از جراحی احساس درد و ناراحتی داشته باشید. البته معمولاً می‌توان با استفاده از داروها، درد را تسكين داد. لازم است قبل از جراحی در مورد روش‌های تسکین درد با پزشک یا پرستار خود صحبت کنید تا بتوان برنامۀ مشخصی برای مهار درد فراهم آورد. در صورتی‌که پس از جراحی، نیاز به مسکن‌های قوی‌تری داشتید پزشک می‌تواند در برنامۀ تسکین درد شما تغییراتی ایجاد کند.

طبیعی است که تا مدتی پس از جراحی احساس خستگی و ضعف داشته باشید. همچنین شاید جراحی باعث تورم بافت‌های صورت شما شود. معمولاً این تورم پس از چند هفته از بین خواهد رفت. خارج کردن غدد لنفاوی گاهي باعث ایجاد نوعی از تورم مي‌شود که مدتی طولانی باقی مي‌ماند.

معمولاً جراحی‌هایی که برای خارج کردن تومورهای کوچک درون دهان انجام می‌شوند مشکلات بلندمدتی ایجاد نمی‌کنند، ولي در صورت بزرگ بودن تومور، جراح بخشی از سقف دهان (کام)، زبان و فک (آرواره) را نیز خارج مي‌کند. این نوع جراحی می‌تواند روی توانایی جویدن و فرو دادن غذا یا حرف زدن شما تأثیر بگذارد. علاوه براین ممکن است صورت شما پس از جراحی ظاهری متفاوت با قبل داشته باشد. می‌توان برای بازسازی مجدد استخوان‌ها یا بافت‌های دهان از جراحی پلاستیک یا جراحی ترمیمی استفاده کرد. (بخش «ترمیم» را مطالعه کنید)

پرتودرمانی

تقریباً همۀ بیمارانی که از پرتودرمانی در ناحیۀ سر و گردن استفاده می‌کنند با عوارض جانبی مواجه خواهند شد. به همین دلیل اهمیت دارد قبل از آغاز درمان سرطان وضعیت دهان و دندان‌ها را تا حد امکان بهبود بخشید و تا حد ممکن مشکلات موجود را برطرف کرد. لازم است حداقل دو هفته قبل از آغاز درمان سرطان به دندانپزشک مراجعه کنید تا فاصلۀ زمانی مناسبی بین تعمیرات دندان و بهبود جراحت‌ها و آغاز درمان سرطان وجود داشته باشد.

اصولاً عوارض جانبی پرتودرمانی به مقدار تشعشعی بستگي دارد که به محل تحت درمان اعمال می‌شود. بعضی از عوارض جانبی در ناحیۀ دهان پس از پایان پرتودرمانی از بین خواهند رفت و بعضی از این عوارض نیز برای مدتی طولانی باقی خواهند ماند. ممکن است تعداد معدودی از عوارض جانبی (نظیر خشکی دهان) هیچگاه برطرف نشوند.

پرتودرمانی می‌تواند عامل به‌وجود آمدن یک یا چند مورد از عوارض جانبی زیر باشد:

  • خشکی دهان: خشک شدن دهان باعث دشواری خوردن و فرود دادن غذا و حرف زدن می‌شود. همچنین این حالت می‌تواند منجر به پوسیدگی دندان‌ها شود. می‌توانید برای کمک به بهبود این وضعیت مقدار زیادی آب بنوشید، قطعات یخ یا آبنبات‌های بدون شکر بمکید یا از بزاق مصنوعی برای مرطوب نگه داشتن دهان خود استفاده کنید.
  • پوسیدگی دندان: تشعشع می‌تواند منجر به پوسیدگی جدی دندان‌ها شود. مراقبت دقیق از دهان به شما کمک می‌کند دندان‌ها و لثه‌های خود را در وضعیت مناسبی نگه‌داری کنید و احساس بهتری داشته باشید.
    • پزشکان معمولاً توصیه می‌کنند افراد بعد از هر وعدۀ غذایی و قبل از خواب دندان‌ها، لثه‌ها و زبان خود را با یک مسواک فوق‌العاده نرم و خمیردندان حاوی فلوراید، با ملایمت مسواک بزنند. اگر مسواک زدن باعث می‌شود احساس درد کنید می‌توانید مسواک خود را با قرار دادن در آب گرم نرم‌تر کنید.
    • در مواردي دندانپزشک به شما توصیه مي‌کند كه قبل، بعد و در طی پرتودرمانی از ژل فلوراید استفاده کنید.
    • همچنین چندین بار شست‌وشوی دهان در روز با استفاده از یک محلول خاص برای شما مفید است. می‌توانید این محلول را با استفاده از ترکیب یک چهارم قاشق چای‌خوری جوش‌شیرین و یک هشتم قاشق چای‌خوری نمک که در یک فنجان آب گرم حل کرده‌اید تهیه کنید. پس از شست‌وشو با این محلول دهان خود را با آب معمولی بشوييد.
  • درد در ناحیۀ دهان یا گلودرد: پرتودرمانی می‌تواند منجر به ایجاد زخم‌ها و ورم‌های دردناکی شود. پزشک برای کنترل درد داروهایی را برای شما تجویز مي‌کند. همچنین مواد شست‌وشودهندۀ خاصی را برای شما تجویز مي‌کند که گلو و دهان را بی‌حس کرده و به تسکین درد کمک می‌کنند. در صورتی‌که درد شما ادامه پيدا كرد از پزشک بخواهید داروهای قوی‌تری برای شما تجویز کند.
    زخمی شدن یا خونریزی لثه‌ها: مسواک زدن و استفاده از نخ‌ دندان بايد با ملایمت انجام شود. شاید لازم باشد از مسواک زدن نواحی که زخم شده یا دچار خونریزی می‌شود خودداری کنید. برای جلوگیری از صدمه دیدن لثه‌ها بهتر است از خلال دندان استفاده نکنید.
  • عفونت: خشکی دهان و صدماتی که در اثر پرتودرمانی به لایۀ پوشانندۀ دهان وارد می‌شود می‌توانند باعث به‌وجود آمدن عفونت گردند. بهتر است روزانه دهان خود را معاینه کنید و در صورت مشاهدۀ هرگونه تغییرات یا زخم، موضوع را با پزشک یا پرستار در ميان بگذاريد.
  • طولانی شدن زمان موردنیاز برای بهبود جراحات ناشی از انجام درمان‌های مربوط به دندان: ممکن است پرتودرمانی منجر به طولانی شدن التیام بافت‌های درون دهان شود. بهتر است قبل از شروع پرتودرمانی برای یک معاینه کامل به دندانپزشک مراجعه کنید و تمام مشکلات موجود را تا حد امکان برطرف سازيد.
  • خشکی فک: پرتودرمانی می‌تواند روی عضلات مؤثر در جویدن تأثیر گذاشته و باعث شود باز کردن دهان برای شما دشوار گردد. می‌توانید با انجام نرمش‌های مربوط به ماهیچه‌های فک مانع از خشک شدن (سفت شدن) فک شوید یا از شدت آن بکاهید. بهیاران معمولاً توصیه می‌کنند دهان خود را 20 بار پشت سرهم تا حد ممکن باز کرده و سپس ببندید (باز کردن را تا حدی انجام دهید که درد ایجاد نشود). این کار را سه بار در روز انجام دهید.
  • مشکلات مربوط به دندان مصنوعی: ممکن است پرتودرمانی تغییراتی در بافت‌های درون دهان شما ایجاد کند و به دلیل این تغییرات، دندان مصنوعی که قبلاً به‌راحتی از آن استفاده می‌کردید دیگر درون دهان شما جای نگیرد. گاهی به دلیل زخم‌های ایجاد شده و خشکی دهان بعضی از افراد تا حدود يك سال پس از پرتودرمانی نمی‌توانند از دندان مصنوعی استفاده کنند. پس از ترمیم کامل بافت‌ها و برطرف شدن زخم‌های دهان، دندانپزشک می‌تواند دندان مصنوعی شما را مجدداً آماده کرده یا یک دندان مصنوعی جدید را در دهان شما قرار دهد.
  • تغییر در حس بویایی و چشایی: ممکن است در طی دورۀ پرتودرمانی طعم و بوی غذاها متفاوت به نظر برسند.
  • تغییر در کیفیت صدا: ممکن است صدای شما در پایان روز ضعیف شود، همچنین تغییرات آب‌و‌هوایی روی صدای شما تأثیر بگذارد. گاهی پرتودرمانی در ناحیۀ گردن باعث متورم شدن حنجره می‌شود و این امر منجر به‌وجود آمدن تغییراتی در صدا یا احساس وجود توده‌ای در حلق می‌گردد، كه در صورت لزوم پزشک برای کاهش تورم داروهایی را برای شما تجویز کند.
    تغییرات در تیروئید: پرتودرمانی می‌تواند روی تیروئید شما تأثیر بگذارد [تیروئید غده‌اي در گردن است که زیر حنجره قرار دارد]. در صورتی‌که تیروئید به اندازۀ کافی هورمون تیروئید تولید نکند ممکن است احساس سرما یا خستگی کرده یا دچار اضافه وزن شوید و پوست و موی شما نیز خشک شوند. پزشک با آزمایش خون سطح هورمون تیروئید را بررسی مي‌کند، و اگر سطح آن كم‌تر از حد مجاز باشد بايد از قرص‌های هورمون تیروئید استفاده کنید.
    تغییرات پوستی در نواحی تحت درمان: گاهي پوست در ناحیه‌ای که تحت درمان قرار دارد خشک شده یا قرمز مي‌شود. لازم است در این دوران از پوست خود به دقت مراقبت کنید، يعني بهتر است این نواحی را در معرض هوا قرار دهید و در عین حال از این قسمت‌ها در مقابل نور خورشید محافظت کنید. همچنین از پوشیدن لباس‌هایی که روی نواحی تحت درمان ساییده می‌شوند خودداری کنید و این نواحی را اصلاح نکنید. علاوه براین، نباید بدون مشورت با پزشک از کرم‌ها و لوسیون‌ها در این نواحی استفاده کنید.
  • خستگی: ممکن است در دوران انجام پرتودرمانی (مخصوصاً در هفته‌های آخر) به‌شدت احساس خستگی کنید. استراحت به اندازۀ کافی اهمیت زیادی دارد البته پزشکان معمولاً به بیماران توصیه می‌کنند تا حد ممکن فعالیت داشته باشند.
    با اینکه عوارض جانبی پرتودرمانی ناراحت‌کننده است ولی پزشکان معمولاً می‌توانند آنها را معالجه کرده یا تحت کنترل قرار دهند. بهتر است در صورت بروز هر مشکلی با پزشک خود تماس بگیرید تا او بتواند در برطرف کردن آن اقدامات لازم را انجام دهد.

شیمی‌درمانی

بعضی از عوارض جانبی شیمی‌درمانی و پرتودرمانی مشتركند. به‌عنوان مثال شیمی‌درمانی نیز ممکن است منجر به دردناک شدن دهان و لثه‌ها، خشکی دهان، عفونت و احساس تغییر در طعم غذاها شود. علاوه براین، بعضی از داروهای ضدسرطان باعث ایجاد خونریزی در دهان و به‌وجودآمدن درد شدیدی مشابه با دندان‌درد می‌شوند. عوارض جانبی به نوع و مقدار داروی ضد سرطان استفاده شده و واکنش بدن نسبت به این داروها بستگي دارد. ممکن است تنها در دورۀ درمان یا برای مدت کوتاهی پس از پایان درمان با این عوارض جانبی مواجه شوید.

به‌طور کلی داروهای ضدسرطان روی همۀ سلول‌هایی که به‌سرعت تقسیم می‌شوند تأثیر می‌گذارند. علاوه بر سلول‌های سرطانی، بعضی دیگر از سلول‌های طبیعی بدن نیز از سرعت تقسیم زیادی برخوردارند. به‌عنوان مثال می‌توان به سلول‌های زیر اشاره کرد.

  • سلول‌های خون:‌ این سلول‌ها علاوه بر مبارزه با عفونت، به انعقاد خون کمک می‌کنند و به تمام نقاط بدن اکسیژن مي‌رسانند. در صورتی‌که داروها روی سلول‌های خون تأثیر بگذارند احتمال ابتلای شما به عفونت افزایش خواهد یافت، راحت‌تر دچار کوفتگی و خونریزی می‌شوید و احساس ضعف و خستگی شدید خواهید داشت.
  • سلول‌های ریشه مو: بعضی از داروها باعث ریزش مو می‌شوند. بايد بدانيد كه موهای شما مجدداً‌ رشد خواهند کرد ولی رنگ و بافت آنها شايد متفاوت با قبل باشد.
  • سلول‌های پوشاننده دستگاه گوارش: بعضی از داروها موجب کاهش اشتها، حالت تهوع و استفراغ، اسهال یا به‌وجود آمدن جراحت‌های روی لب‌ها یا درون دهان می‌شوند. بسیاری از این عوارض جانبی با دارو قابل کنترل هستند.

تغذیه

تغذیه مناسب در دوره درمان سرطان به معنای مصرف مقدار کافی کالری و پروتئین براي جلوگیری از کاهش وزن، بازیابی نیرو و بازسازی مجدد بافت‌های سالم است. با این‌حال گاهي داشتن تغذیه مناسب در طی درمان سرطان دهان دشوار است، يعني بيماران به دلیل از دست دادن اشتها تمایلی به غذا خوردن ندارند و يا به دلیل احساس درد یا خستگی از خوردن غذا خودداری کنند. علاوه براین خشکی و زخم دهان یا تغییر در طعم و بوی مواد غذایی باعث شود غذا خوردن برای بيمار دشوار باشد.

اگر دهان شما دچار خشکی شده است، مصرف غذاهای نرم که با سس‌ها یا شیره گوشت مرطوب شده است برای شما ساده‌تر خواهد بود. معمولاً فرو دادن غذاهایی نظیر سوپ‌های غلیظ ، پودینگ‌ها و میلک‌شیک‌ها آسان‌تر است. پرستار یا متخصص تغذیه می‌تواند در زمینه انتخاب غذای مناسب به شما کمک کند. همچنین مقاله‌اي در پايگاه علمي، پزشكي و آموزشي مؤسسة تحقيقات، آموزش و پيشگيري سرطان (www.ncii.ir) به نام «نکاتی در مورد تغذیة بیماران سرطانی» حاوی تعداد زیادی ایده و دستورهاي غذایی مفید است، كه قابل استفاده مي‌باشد.

گاهی لازم است بعضی از بيماران پس از پرتودرمانی یا جراحی سرطان دهان از لوله تغذیه (غذا رسانی) استفاده کنند. لوله تغذیه یک لوله پلاستیکی قابل انعطاف است که از طریق یک شکاف در ناحیه شکم، وارد معده می‌شود. این لوله تقریباً در همه موارد به‌طور موقت جایگذاری می‌شود. بیش‌تر بيماران به تدریج رژیم غذایی عادی خود را در پیش می‌گیرند.

برای مراقبت از دهان در طی درمان سرطان بهتر است از مصرف مواد غذایی زیر اجتناب کنید:

  • غذاهای تند و ترد (برشته شده) مانند چیپس .
  • غذاهای داغ، پر ادویه یا دارای اسید زیاد نظیر مرکبات و آب‌میوه‌ها.
  • غذاهای شیرین (حاوی شکر) که معمولاً باعث (پوسيدگي دندان‌ها) مي‌شوند.
  • نوشیدنی‌های الکلی.

ترمیم (بازسازی)

بعضي مواقع لازم مي‌شود بعضی از مبتلايان به سرطان دهان از جراحی پلاستیک یا ترمیمی برای بازسازی استخوان‌ها یا بافت‌های دهان استفاده کنند. تحقیقات انجام شده در این زمینه منجر به دستیابی به پیشرفت‌های قابل‌ملاحظه‌ای در نحوه ترمیم بافت‌ها و استخوان‌ها شده‌ است.

بعضی از بيماران نیاز دارند از ایمپلنت‌دندانی یا پیوند (پیوند بافتی که از بخش دیگری از بدن جدا شده است) استفاده کنند. می‌توان از پوست، ماهیچه و استخوان‌های ناحیه قفسۀ سینه، بازو یا پا برای پیوند در حفره ‌دهان استفاده کرد. جراح پلاستیک از این بافت‌ها برای بازسازی استفاده می‌کند.

اگر تمایل دارید از ترمیم استفاده کنید بهتر است قبل از آغاز درمان با جراح پلاستيك مشورت کنید. می‌تو‌انید به‌طور هم‌زمان در هنگام خارج کردن غده يا بافت سرطاني تحت جراحی ترمیمی قرار بگیرید یا در صورت تمایل می‌توانید بعداً این جراحی را انجام دهید. در مورد اینکه کدام حالت برای شما مناسب‌تر است بستگي به نظر پزشک شما دارد.

توانبخشی

گروه مراقبت پزشکی به شما کمک می‌کند در سریع‌ترین زمان ممکن به زندگی عادی خود بازگردید و بتوانید فعالیت‌های همیشگی را انجام دهید. اهداف توانبخشی به‌شدت بیماری و نوع درمان بستگي دارد. توانبخشی شامل جایگذاری پروتز‌های مربوط به دندان یا استفاده از ایمپلنت‌های مربوط به دندان است. علاوه براین، احتمال دارد گفتار‌درمانی، مشاوره غذایی یا خدمات دیگر نیز جزئی از توانبخشی باشند.

گاهی انجام جراحی برای بازسازی استخوان‌ها یا بافت‌های دهان امكان‌پذير نيست. یک دندانپزشک که دوره‌های ویژه‌ای را گذرانده است (دندانپزشک متخصص پروتز- پروستو دنتیست) مي‌تواند پروتز‌هایی برای شما بسازد که با کمک آن به‌صورت طبیعی غذا بخوريد و حرف بزنید. برای به‌کار بردن این پروتز‌ها گاهي لازم است آموزش ببینید.

معمولاً در صورتی‌که سرطان دهان یا درمان آن مشکلاتی را برای حرف زدن ایجاد کند دوره‌های گفتار‌درمانی در سریع‌ترین زمان ممکن آغاز می‌شوند. ممکن است گفتار‌درمان در زمان بستری شما در بیمارستان برنامه لازم برای درمان و انجام تمرين‌هاي گفتاردرماني را با شما هماهنگ کند. معمولاً گفتاردرمانی پس از ترخیص شما از بیمارستان نیز ادامه خواهد یافت.

مراقبت پیگیرانه

پیگیری سلامتی بیمار پس از درمان از اهمیت به‌سزایی برخوردار است. گاهی با اینکه به نظر می‌رسد همۀ بخش‌های سرطاني خارج شده یا نابود گشته است فرد مجدداً به سرطان مبتلا می‌شود. يك دلیل عود (بازگشت مجدد) بیماری، سلول‌های سرطانی است که در بدن باقی‌ مانده و تشخیص داده نشده بودند. پزشک بر روند بهبود شما نظارت می‌کند و بررسی لازم را انجام می‌دهد تا در صورت بازگشت بیماری به سرعت آن را تشخیص دهد. انجام معاینات منظم باعث می‌شود هرگونه تغییر در وضعیت سلامتی شما مورد مطالعه قرار گیرد. احتمالاً پزشک، به شما توصيه خواهد کرد که دهان خود را به‌طور منظم معاینه کنید و علاوه براین هنگام ملاقات با دندانپزشک، از او بخواهید معاینات لازم را انجام دهد. اهمیت زیادی دارد که هرگونه تغییر جدید در دهانتان را فوراً به پزشک اطلاع دهید.

معایناتی که به‌طور منظم در مطب پزشک انجام مي‌شود شامل معاینه دهان، حلق و گردن است. هر چند وقت یک بار پزشک یک معاینه جسمی (فیزیکی) کامل انجام مي‌دهد، دستور انجام آزمایش‌هايي را صادر مي‌کند و از عکس‌برداری با اشعه ايكس استفاده مي‌کند.

احتمالاً به‌وجود آمدن سرطان دوم در دهان، حلق یا دیگر نواحی سر و گردن در كساني که قبلاً به سرطان دهان مبتلا بوده‌اند زیاد است.

احتمال ابتلا به سرطان دوم در آنها که از دخانیات یا مشروبات الکلی استفاده می‌کنند بیش‌تر است: پزشکان قویاً به بیماران خود توصیه می‌کنند از نوشیدن مشروبات الکلی و استعمال دخانیات خودداري کنند تا احتمال ابتلا آنها به سرطان دوم و دیگر بیماری‌ها کاهش پیدا کند.

پايگاه علمي، پزشكي و آموزشي مؤسسة تحقيقات، آموزش و پيشگيري سرطان (www.ncii.ir) مقاله‌اي حاوي پاسخ‌ به سؤال‌ها در زمینه مراقبت‌های پس از درمان و مسائل دیگر برای بیمارانی که دوره درمانی خود را تمام کرده‌اند، درج کرده است. مقالة «نگاهی به آینده: زندگی پس از درمان سرطان» حاوی نکاتی پیرامون بهترین استفاده از زمان‌های مراجعه به پزشک است. در این مقاله توضیحاتی راجع به صحبت با گروه مراقبت پزشکی برای تهیه برنامه‌ای از فعالیت‌های لازم برای بازیابی سلامت و حفظ آن در آینده ذکر شده است.

حمایت از مبتلايان به سرطان دهان

زندگی افراد مبتلا به بیماری‌های خطرناک نظیر سرطان دهان ساده نیست. ممکن است نگران مراقبت از خانوادۀ خود، حفظ موقعیت شغلی یا انجام فعالیت‌های روزانه‌تان باشید. علاوه براین معمولاً نگرانی‌هایی در مورد درمان و رویارویی با عوارض جانبی، بستری شدن در بیمارستان و پرداخت هزینه‌های پزشکی وجود دارد. پزشکان، پرستاران و دیگر اعضاي گروه پزشكي می‌توانند به سؤال‌هاي شما در مورد درمان، کار کردن و انجام فعالیت‌های دیگر پاسخ دهند. اگر مي‌خواهيد راجع به نگرانی‌ها و احساسات خود صحبت کنید می‌توانید به مددکار اجتماعی يا مشاور خود مراجعه کنید. معمولاً مددکار اجتماعی می‌تواند منابعی برای دریافت کمک‌های مالی، کمک برای رفت‌وآمد، مراقبت خانگی یا حمایت عاطفی به شما راهنمايي کند.

علاوه براین، گروه‌های حمایتی نیز می‌توانند به شما کمک کنند. در این گروه‌ها، بیماران و اعضاي خانواده‌شان با بیماران دیگر و اعضا خانواده آنها ملاقات می‌کنند و آنچه را که در مورد کنار آمدن با بیماری و تأثیرات درمان آموخته‌اند با یکدیگر در ميان می‌گذارند. در این گروه‌ها افراد به‌صورت حضوری، از طریق تلفن یا به‌وسیلۀ اینترنت با هم در تماس خواهند بود. می‌توانید برای پیدا کردن یک گروه حمایتی از یکی از اعضاي تیم پزشکی خود کمک بخواهید.

امیدبخشی تحقیقات سرطان

پزشکان در نقاط مختلف دنيا انواع مختلفی از پژوهش‌های بالینی را انجام می‌دهند [پژوهش‌های بالینی مطالعات تحقیقاتی هستند که افراد به‌صورت داوطلبانه در آن شرکت می‌کنند.] پزشکان در این پژوهش‌ها در مورد روش‌های جدید و مؤثرتر برای پیشگیری، تشخیص و درمان سرطان دهان مطالعاتی انجام می‌دهند. تاکنون این پژوهش‌ها به پیشرفت‌هایی زیادی دست پیدا کرده‌اند و پژوهشگران همچنان برای يافتن روش‌های مؤثرتر تحقیقاتی انجام می‌دهند.

ممکن است آنها که در پژوهش بالینی شرکت می‌کنند از جمله اولین كساني باشند که از فواید یک درمان مؤثر بهره‌مند می‌شوند. علاوه براین حتی اگر افراد شرکت کننده در این پژوهش‌ها به‌طور مستقیم از فواید درمان بهره‌مند نشوند در هر صورت نقشی مهم در کمک به پزشکان جهت آشنایی بیش‌تر با بیماری و نحوۀ کنترل آن خواهند داشت. با اینکه پژوهش‌های بالینی ممکن است خطراتی را نیز به همراه داشته باشند ولی پزشکان نهایت تلاش خود را برای حفاظت از بیماران انجام می‌دهند.

پژوهشگران، تحقیقاتی را در زمینه داروهای ضد سرطان و ترکیب داروها انجام می‌دهند. در حال حاضر آنها در حال بررسی ترکیب پرتودرمانی با داروها و درمان‌های دیگر هستند. علاوه براین محققان داروهایی را که به پیشگیری یا کاهش عوارض جانبی پرتودرمانی کمک می‌کنند مورد آزمایش قرار می‌دهند.

اگر تمایل دارید در یک پژوهش بالینی شرکت کنید با پزشک خود صحبت کنید.

مقاله‌هایی پیرامون درمان سرطان:

شما و پرتو‌درمانی: راهنمایی برای کمک به خود در دوران درمان.

شما و شیمی‌درمانی: راهنمایی برای کمک به خود در دوران درمان.

نکاتی پیرامون تغذیه برای بیماران مبتلا به سرطان.

آشنایی با درد ناشی از سرطان.

کنترل درد: راهنمایی برای مبتلايان به سرطان و خانواده‌های آنها.

تسکین درد ناشی از سرطان.

شرکت کردن در مطالعات تحقیقاتی درمان سرطان.

مقاله‌های پیرامون زندگی با سرطان

سرطان پیشرفته: استفاده از هر روز.

مجموعه‌های نگاهی به آینده: زندگی پس از درمان سرطان.

مجموعه‌های نگاهی به آینده: زمانی‌که می‌توانید در سرطان خود تغییراتی ایجاد کنید.

صرف ‌وقت: حمایت از مبتلايان به سرطان و كساني که مراقبت از آنها را به عهده دارند.

هنگامی‌که سرطان عود می‌کند: رویارویی با چالش.

مقاله‌هایی پیرامون ترک استعمال دخانیات

پاکسازی هوا: امروز سیگار را ترک کنید.

می‌توانید سیگار را ترک کنید: برنامه‌ای 5 روزه برای آماده شدن.

می‌توانید سیگار را ترک کنید: راهنمای مصرف‌کنندگان.

حقایقی در مورد مصرف سیگار و نکاتی پیرامون ترک آن.

حقایقی در مورد مصرف سیگار و نکاتی پیرامون ترک آن برای آمریکایی- آفریقایی‌ها.

تنباکوی جویدنی: راهنمایی برای ترک.

مقالات

«سؤالات و پاسخ‌هایی پیرامون ترک سیگار».

«نحوه يافتن پزشک یا امکانات درمانی در صورت ابتلا به سرطان».

«گروه‌های حمایتی (پشتیبانی) سرطان: سؤالات و پاسخ‌ها».

«سازمان‌های ملی که خدماتی را به مبتلايان به سرطان و خانواده‌هایشان ارائه می‌دهند».


نــــــظرات
  • س.ح
  • جمعه ۴ مهر ۱۳۹۳
    من هم مدتی است که در دهانم لکه ی گرد کوچکی ایجاد شده البته این لکه بعد از ابسه کردن دندان و لثه ام ایجاد شد.
  • nazanin
  • جمعه ۳۱ مرداد ۱۳۹۳
    عالی بود
  • بدون نام
  • سه شنبه ۱۴ مرداد ۱۳۹۳
    ممنون از اطلاعات و وقتی که گذاشتین درود و خسته نباشید
  • بدون نام
  • دوشنبه ۲۹ اردیبهشت ۱۳۹۳
    ممنون از مقالتون جامع و کامل بود
  • بیات
  • سه شنبه ۲۳ اردیبهشت ۱۳۹۳
    با سلام و خسته نباشید یکی از دوستان من به سرطان دهان مبتلاست و تحت درمان دارویی قرار گرفته این مقاله باعث شد اطلاعاتی به دست بیاورم ولی هنوز نگران سلامتی وی هستم اگه براتون امکان داشت در رابطه با جدید ترین درمانهای اکتشافی ان مقالاتی نوشته و ارایه دهید.در نهایت از اطلاع رسانی شما عزیزان سپاسگذارم و ارزوی سلامتی برای همه بیماران دارم.
  • محمد
  • سه شنبه ۲۶ فروردین ۱۳۹۳
    با عرض سلام خدمدتون و تشكر از مقالتون خدا همه مريضا رو شفا بده
  • بنده خدا
  • دوشنبه ۵ اسفند ۱۳۹۲
    خداوند به حق پنج تن تمام مریضا رو شفا بده ............
  • بدون نام
  • جمعه ۱۸ بهمن ۱۳۹۲
    همسرمن 3ساله که به سرطان زبان مبتلا شده به نظر که سالمه فقط همون عوارض بعدازعمل وپرتودرمانی دیده میشه نشانی از عودبیماری وجودنداره ولی اطرافیان میگن یهو ممکنه علائم سرطان بروز کنه و خدای نکرده........،میخواستم بپرسم چقد میتونه صحت داشته باشه؟
  • sevda
  • چهارشنبه ۹ بهمن ۱۳۹۲
    سلام منمامانم یک زخم کوچک خونی رو کامش ایجاد شده هرچی اصرار میکنم نمیره دکتر تو روخدا کمکم کنید از استرس بیرون بیام
  • بدون نام
  • دوشنبه ۲ دی ۱۳۹۲
    ای کاش ميدانستنید. که ما اطرافیان. مریض چقدر نیاز. داریم درباره این بیماری. بدانیم. من پدرم به بیماری سرطان مبتلا است وهمه اينهارا ميدانستم
  • بدون نام
  • سه شنبه ۲۸ آبان ۱۳۹۲
    واقعا جامع و مفید بود ممنون7
  • zahra
  • چهارشنبه ۱ آبان ۱۳۹۲
    سلام - خیلی عالی وکامل ومفید بود - ممنون از شما
  • بدون نام
  • چهارشنبه ۶ شهریور ۱۳۹۲
    سلام خیلی خوب بود ممنون
  • على
  • یکشنبه ۱۳ مرداد ۱۳۹۲
    خيلي ممنون از راهنماييتان
  • حيدرپور
  • دوشنبه ۷ مرداد ۱۳۹۲
    مقاله بسيارجامع وكاملي بود . همسرمبتلابه كانسرزبان شدم وعمل جراحي كردند . درمقاله شما دقيقا مراحل مختلف بيماري از ابتدا تا انتها خيلي خوب توضيح داده شده بود . اميدوارم همه افراد قبل از اينكه توده خوش خيم به بدخيم تبديل شود از بيماري خود آگاه و درمان كنند .
  • mohsen
  • پنج شنبه ۳ مرداد ۱۳۹۲
    واقعا عالی بود، خسته نباشید
  • رضا جلیزی
  • یکشنبه ۳۰ تیر ۱۳۹۲
    باسلام؛ شما رابخدا کمکم کنید چندسال بود لوزه داشتم وهرسال از جراحی لوزه ها طفره میرفتم تا اینکه اسفند91 عمل کردم وبعدازاون حالم تامدتی خوب بود،بعدش دچارعفونت شدید درناحیه زبان کوچک وسقف دهان شدم،وچند سری به پزشک مراجعه کردم ولی بهترنشدم با خلط زیاد،احساس تنگی نفس،آبریزش بینی،خارش زیاد درناحیه گلو وگوشها دست وپنجه نرم میکنم؛نمیدونم بیماریم چیه حتی یه مدت مزه تمام غذا ها تلخ بود
  • بدون نام
  • شنبه ۱ تیر ۱۳۹۲
    سلام مادرمن سرطان زبان داره بابرداشت غده لنفاوی ولوزه.وپرتودرمانی بهترشده الان براش شیمی درمانی خفیف تجویزکردنداگه به سرطان زبان رسیدگی بشه خوب میشندوجای نگرانی نیست امااگه درگیربشه تمای غددلنفاوی درمیشه
  • مهری
  • سه شنبه ۲۸ خرداد ۱۳۹۲
    با سلام مقاله خوبی بود ولی من هنوز جواب سوالم را نگرفته ام همسرم چند روز است که از ورم زیرزبانش شکایت می کند هنوز به خاطر مسغله کاری نتوانسته به پزشک مراجعه کند دوست دارم یه جورایی کمکش کنم مقاله شما سوا اینکه جامع و کامل بود و اطلاعات زیادی به من داد ولی نتوانستم بدانم علت این ورم چی بود حتما باید به پزشک مراجعه کند
  • بدون نام
  • یکشنبه ۵ خرداد ۱۳۹۲
    خاله ي من سرطان زبان داره اميدشوازدست داره همه ي دوروبريهاشم همينطورفقط منم كه اميدوارم برابهبودش به نظر من اميد واسه بيماران سرطاني به اندازه ي شيمي درماني مهم هست اگر خود بيمار نخواد بهبوديش مشكل ميشه البته مشكل خاله من خودش نيست فقط فكر يه دونه دخترش ازدخترش قايم كرده خودش هم ميترسه بره واسه عمل حراجي جواب نگيره به قول خودش عمرش كوتاه تر بشه- مرررررررررررررررسي ازمقالتون واقعابه همه نكات توجه كردين
  • sara
  • پنج شنبه ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲
    دوستم سرطان لثه دارد يا خوب ميشود خطرناك نيست بعضي وقتها دندان هايش هم درد ميكند
  • بدون نام
  • یکشنبه ۱۱ فروردین ۱۳۹۲
    مرسی خیلی خوب و جامع بود.
  • بدون نام
  • سه شنبه ۶ فروردین ۱۳۹۲
    ممنون از مقاله بسیار خوبتون. من28 سالمه و 3 ساله که مبتلا به سرطان زبان هستم و 2 بار مجبور به درمان شدم. امیدوارم همه مردم دنیا سالم و سلامت باشند.
  • بدون نام
  • جمعه ۲۰ بهمن ۱۳۹۱
    ممنون از مطالبي كه ارائه مي دهيد. لطفا مطالب كاملتري درباره سرطان ها بگذاريد (به ويژه سرطان زبان)
  • بدون نام
  • سه شنبه ۱۶ آبان ۱۳۹۱
    ممنون از مقاله خوب و جامعتان
  • بدون نام
  • یکشنبه ۳۰ مهر ۱۳۹۱
    ممنون خيلي خوب بود
  • بدون نام
  • پنج شنبه ۴ خرداد ۱۳۹۱
    مقاله خیلی جامعی بود به سوالات من جواب داد
ارســال نـظر
کاربر گرامی برای طرح سوالات پزشکی به بخش مشاوره سلامت مراجعه نمایید تا سوال شما توسط متخصصین موسسه پاسخ داده شود. به سوالاتی که در این بخش ارسال میشوند ترتیب اثر داده نمیشود.

نام (اختیاری)
پست الکترونیک(اختیاری)
آدرس وبسایت یا وبلاگ (اختیاری)
نظرشمــا
همزمان با تأیید انتشار نظر من، به من اطلاع داده شود.
اظهارنظرهای جدید به این مطلب،به ایمیل من ارسال گردد
* لطفا از نوشتن نظرات خود به صورت حروف لاتین (فینگلیش) خودداری نمایید *
لطفا حاصل عبارت را در محل زیر وارد نمایید:
= 7 - 9

مقالات آنچه باید دربارۀ سرطان دهان بدانید

مشاوره سلامت

عضو خبرنامه شوید



مطالب ارائه شده در پايگاه اينترنتي موسسه تحقیقات، درمان و آموزش سرطان صرفا جهت اطلاع رساني و افزايش آگاهي عمومي تهيه شده و جايگزين توصيه ها و دستورات پزشكي فردي نبوده، لازم است در هر مورد با پزشك معالج مشورت شود
صفحه اصلی درباره ما نقشه سایت حفظ حریم شخصی ارتباط با ما پست الکترونیکی اعضاء